Hiệu chuẩn là gì? Quy trình, vai trò của hiệu chuẩn thiết bị

Hiệu chuẩn là một khái niệm quen thuộc trong lĩnh vực đo lường, sản xuất và tự động hóa công nghiệp. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu đúng và đủ về hiệu chuẩn, phí hiệu chuẩn hay sự khác nhau giữa hiệu chuẩn, kiểm định và hiệu chỉnh. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm trọn kiến thức từ cơ bản đến chuyên sâu, đồng thời giới thiệu dịch vụ hiệu chuẩn thiết bị đo lường uy tín hiện nay.

1. Hiệu chuẩn là gì?

Hiệu chuẩn (calibration) là hoạt động kỹ thuật dùng để kiểm tra và xác định độ chính xác của một thiết bị đo lường. Theo Luật Đo lường Việt Nam 2011 (Khoản 9, Điều 3), hiệu chuẩn được định nghĩa chính thức là:

“Hoạt động xác định, thiết lập mối quan hệ giữa giá trị đo của chuẩn đo lường, phương tiện đo với giá trị đo của đại lượng cần đo.”

Hiểu đơn giản hơn, hiệu chuẩn chính là:

• So sánh thiết bị đo (cân, nhiệt kế, áp kế, máy đo độ pH, máy đo độ ẩm, đồng hồ vạn năng, v.v.) với một chuẩn đo lường đã biết chính xác (chuẩn cao cấp hơn, traceable về chuẩn quốc gia hoặc quốc tế).
• Xác định sai số (bao nhiêu lệch so với giá trị thật).
• Đánh giá các đặc tính kỹ thuật khác (độ lặp lại, độ phân giải, độ tuyến tính…).
• Từ đó biết được thiết bị đang chính xác đến mức nào, có còn tin cậy để sử dụng hay cần điều chỉnh/thay thế.

Mục đích chính của hiệu chuẩn

• Đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy của kết quả đo.
• Duy trì tính thống nhất đo lường (kết quả đo ở Việt Nam tương đương với thế giới).
• Hỗ trợ hệ thống quản lý chất lượng (ISO 9001, ISO 17025, GMP, HACCP…).
• Giảm rủi ro sản phẩm lỗi, an toàn lao động, tranh chấp thương mại.

2. Phí hiệu chuẩn là gì? 

Phí hiệu chuẩn là chi phí mà doanh nghiệp hoặc cá nhân cần chi trả để thực hiện hoạt động hiệu chuẩn cho thiết bị đo lường. Phí hiệu chuẩn phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Chủng loại thiết bị
• Dải đo, độ chính xác yêu cầu
• Chuẩn hiệu chuẩn sử dụng
• Hiệu chuẩn tại phòng thí nghiệm hay tại hiện trường
• Yêu cầu chứng chỉ (truy xuất chuẩn quốc gia/quốc tế)

3. Quy trình hiệu chuẩn thiết bị đo lường 

Một quy trình hiệu chuẩn tiêu chuẩn thường gồm các bước sau:

Bước 1: Tiếp nhận & kiểm tra thiết bị

• Kiểm tra tình trạng vật lý

• Xác định model, dải đo, yêu cầu kỹ thuật

Bước 2: So sánh với chuẩn đo lường

• Đưa thiết bị vào môi trường hiệu chuẩn

• So sánh kết quả đo với thiết bị chuẩn có độ chính xác cao hơn

Bước 3: Ghi nhận kết quả & tính sai số

• Ghi nhận giá trị đo

• Tính sai lệch, độ không đảm bảo đo

Bước 4: Lập chứng chỉ hiệu chuẩn

• Cấp chứng chỉ theo tiêu chuẩn

• Đề xuất thời gian hiệu chuẩn lại

Không phải mọi hoạt động hiệu chuẩn đều áp dụng 100% giống nhau một quy trình cố định. Tùy theo loại thiết bị, nguyên lý đo, tiêu chuẩn áp dụng và yêu cầu của khách hàng, quy trình hiệu chuẩn có thể được điều chỉnh cho phù hợp.

4. Phân biệt hiệu chuẩn, kiểm định và hiệu chỉnh từ A-Z

Một trong những băn khoăn phổ biến của nhiều doanh nghiệp là hiệu chuẩn, hiệu chỉnh và kiểm định khác nhau như thế nào, khi nào cần làm cái nào, và có thể thay thế cho nhau hay không. Trên thực tế, đây là ba khái niệm hoàn toàn khác nhau về mục đích, nhưng lại thường bị dùng nhầm, dẫn đến làm sai quy trình, tốn chi phí hoặc không đáp ứng yêu cầu kiểm tra. 

Phần dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt rõ ràng hiệu chuẩn, hiệu chỉnh và kiểm định theo cách dễ hiểu nhất, kể cả với người không có nền tảng kỹ thuật, từ đó lựa chọn đúng hoạt động cần thực hiện cho thiết bị đo lường của doanh nghiệp.

5. Dịch vụ hiệu chuẩn thiết bị đo lường uy tín, chuyên nghiệp 

Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng chú trọng đến độ chính xác đo lường, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu kiểm tra, đánh giá, việc lựa chọn một đơn vị hiệu chuẩn uy tín và am hiểu thiết bị là yếu tố then chốt.

NTD Automation là đại lý phân phối chính hãng của nhiều thương hiệu lớn trong lĩnh vực thiết bị tự động hóa và đo lường công nghiệp. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thiết bị, NTD còn mang đến dịch vụ hiệu chuẩn thiết bị đo lường chuyên nghiệp, đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt quá trình vận hành.

Điểm mạnh của dịch vụ hiệu chuẩn tại NTD Automation

• Hiệu chuẩn được thực hiện bởi đội ngũ kỹ thuật và chuyên gia của hãng, am hiểu sâu về nguyên lý đo và đặc tính từng thiết bị
• Quy trình hiệu chuẩn tuân thủ tiêu chuẩn đo lường, đảm bảo độ chính xác và khả năng truy xuất chuẩn
• Hỗ trợ hiệu chuẩn tại phòng thí nghiệm hoặc trực tiếp tại hiện trường nhà máy, linh hoạt theo nhu cầu thực tế
• Cung cấp chứng chỉ hiệu chuẩn đầy đủ, rõ ràng, đáp ứng yêu cầu ISO, QA/QC và audit
• Tư vấn chu kỳ hiệu chuẩn phù hợp, giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và tránh hiệu chuẩn không cần thiết

Với lợi thế là đơn vị phân phối chính hãng, NTD hiểu rõ từng dòng thiết bị, từ đó đưa ra giải pháp hiệu chuẩn phù hợp và đáng tin cậy hơn so với các dịch vụ chung chung trên thị trường. Dưới đây là một số hình ảnh thực hiện hiệu chuẩn thiết bị đo lường tại nhà máy Meiko Thăng Long do đội ngũ kỹ thuật của NTD Automation và hãng triển khai cho khách hàng.